Sakız Adası Kültür Rehberi: Panagia Agio Gala ve Adanın Eşsiz Mekânları
Sakız Adası, tarihini taşlara, sokaklara ve manastır duvarlarına işlemiş ender adalardan biridir. Panagia Agio Gala'nın sessizliğinde duran biri, bu adanın yalnızca coğrafi değil, ruhani bir derinlik taşıdığını da hissediyor. Yerli halk ve ziyaretçiler tarafından yüzyıllardır sevilen kültür mekânları, adayı bir açık hava müzesine dönüştürüyor.
Koraes Kütüphanesi ve Argenti Folklor Müzesi
Koraes Kütüphanesi, Yunanistan'ın en büyük kültür kütüphanelerinden biri olarak 1792'de kurulmuştur; başlangıçta Sakız Büyük Okulu'na bağlı bir ek yapı olarak işlev görmüştür. İlk koleksiyon, yurt dışındaki Yunan aydınlarına mensup Koraes ve arkadaşlarının kitapları etrafında şekillenmiştir. Bölgenin en önemli kütüphanesi olan bu yapı, 1881 depreminin ardından bugünkü binasına taşınmıştır.
Binanın başlangıçta yalnızca bir katı vardı; 1948'den sonra büyük bağışçı Philip Argenti'nin girişimiyle ikinci kat eklenmiş, 1975-78 yılları arasında yine Argenti ailesi öncülüğünde önemli onarım ve eklemeler gerçekleştirilmiştir. Aynı yapının ikinci katında yer alan Argenti Folklor Müzesi, 17. ile 19. yüzyıllar arasında Sakız'lıların gündelik yaşamına ait kıyafetler ve eşyalar sergilemektedir.
Her iki mekân da şehir merkezinde, Koraes Caddesi No: 2 adresinde bulunmaktadır. Koraes Kütüphanesi ve Argenti Folklor Müzesi Pazartesi-Cuma 08:00-14:00, Cumartesi 09:00-14:00 (yalnızca kütüphane) saatleri arasında açık olup Pazar günleri kapalıdır. Tel: +30 22710 28256 / +30 22710 44246. Giriş ücreti: 2€, 65 yaş üstü için 1€, öğrenciler ve engelliler ücretsizdir.
Nea Moni Manastırı
Nea Moni Manastırı, Sakız Adası'nın orta kesiminde Karyes köyüne giden yol üzerinde yer almaktadır. 11. yüzyılın başlarında kurulan manastırın merkezinde, olağanüstü mimari ve sanatsal değer taşıyan katolikon (ana kilise) bulunmaktadır. UNESCO tarafından Dünya Kültürel Mirası olarak tescil edilen Nea Moni, dokuz yüzyıllık tarihinde pek çok saldırı ve yağmaya maruz kalmış; bu süreçte özgün zenginliğinin büyük bölümünü yitirmiştir.
Manastırın küçük müzesinde sergilenen tüm eserler, manastıra bağışlanmış yeni döneme ait parçalardır. 1980'de yenilenen müzede; 18. ve 19. yüzyıllara ait dini ve laik gümüş sanat yapıtları ile aynı döneme ait ikonalar izlenebilmektedir. Müze, Yunan Arkeoloji Servisi'nin 3. Bizans Antikiteleri Birimi tarafından yönetilmektedir. Salı-Pazar arası 09:00-13:00 saatlerinde açık olup Tel: +30 22710 79370. Müze girişi: 5€ (tam), 3€ (indirimli).
Daskalopetra — Homeros'un Taşı
Vrontados bölgesindeki Daskalopetra plajında yer alan bu kaya, adanın en tanınmış arkeolojik alanlarından biridir. Geleneğe göre burası, Homeros'un oturduğu ve şiirlerini öğrencilerine anlattığı taştır. Büyük olasılıkla kör olan Homeros, şiirlerini bizzat yazmamış; öğrencileri onun anlattıklarını kayıt altına almıştır. Daskalopetra Yunanca'da 'öğretmenin taşı' anlamına gelmekte olup bu isimle büyük şaire bir saygı duruşu niteliği taşımaktadır.
Sakız, Homeros'un doğduğunu iddia eden yedi şehirden — İzmir, Sakız, Kolofon, İtaka, Pyrgos, Argos ve Atina'dan — biri olup eski yazar ve şairlerin sunduğu geçerli kanıtlar ışığında en güçlü aday olarak öne çıkmaktadır. Bu noktadan bölgenin, denizin ve Vrontados köyünün muhteşem manzarası izlenebilmektedir. Giriş ücretsizdir.
Sakız Ortaçağ Kalesi
Frourio adıyla da bilinen Sakız Kalesi, limanın kuzey yakasında merkezi 'vounaki' parkına yakın bir konumda yükselmektedir. 10. yüzyılda Bizanslılar tarafından inşa edilen kale, ardından Cenevizliler tarafından onarılmış ve genişletilmiştir. Ana kapısı Porta Maggiore olarak anılan kalenin içinde günümüzde yaklaşık 600 kişi yaşamaktadır.
Kapalı bir koridor, müzeye dönüştürülmüş 'İoustiniani Sarayı'na ve mahkûmların tutulduğu 'Karanlık Zindan'a ulaştırmaktadır. Bizans ve Ceneviz tarihine merak duyanlar sarayda Bizans fresklerini, post-Bizans ikonalarını, Bizans ve Ceneviz heykellerini ve küçük ölçekli sanat eserlerini inceleyebilmektedir. Kale girişi ile şehir meydanı arasında konumlanan saray, Salı-Pazar 08:30-15:00 saatlerinde açık olup Pazartesi günleri kapalıdır. Tel: +30 22710 22819. Giriş: 2€ (tam), 1€ (Yunan öğrenci).
Ortaçağ Köyleri: Anavatos, Avgonima ve Mesta
Anavatos, Orta Sakız'da şehre yaklaşık 17 kilometre uzaklıkta, bir kayalık üzerine kurulmuş büyüleyici bir ortaçağ köyüdür. 1822'den bu yana ıssız kalan köyde bugün yalnızca birkaç kişi yaşamaktadır. Konumunun sağladığı stratejik üstünlük sayesinde tarihte adanın önemli yerleşim noktalarından biri olan Anavatos, tüm Sakız'lılar ve Yunanlılar için ulusal bir anıt niteliği taşımaktadır. Peki bu taşların arasında dolaşırken geçmişin sesi nerede bitmekte, şimdinin sessizliği nerede başlamaktadır? Nea Moni manastırına da yakın olan köy, ziyaretin ardından 15 dakika uzaktaki Avgonima'da öğle yemeğiyle taçlandırılabilmektedir.
Mesta ise güney Sakız'ın en uzak ortaçağ köyü olmasına karşın ziyaretçi üzerinde derin bir etki bırakmaktadır. Gerçek bir kale işlevi gören köye, mastik ağaçlarıyla çevrili Mastikohoria bölgesinden geçerek ulaşılmaktadır. Ceneviz hâkimiyeti döneminde savunma mimarisinin simgesi olarak inşa edilen köyün evleri birbirine o denli sıkı yapışıktır ki yalnızca iki girişi bulunmaktadır. Taxiarchis Kilisesi, 'Livadi' meydanı, 'Mestousiko Spiti' adlı yerel müze ve çevredeki beş plaj, bu küçük kalenin sunduğu zenginliğin yalnızca bir kısmıdır.
Pirgi ve Sakız Mastik Müzesi
Pirgi, Mesta ve Olympi ile birlikte adanın güneyindeki Mastikohoria bölgesini oluşturmaktadır. Köyün tüm evleri, dışa bakan cepheleri siyah-beyaz geometrik motiflerle kaplı benzersiz bir süsleme geleneğiyle inşa edilmiştir; bu gelenek bugün de yaşatılmaktadır.
Sakız Mastik Müzesi, Pyrgi yakınlarındaki Rachi alanında (Tepeki) konumlanmaktadır. Adres: Pyrgi, 82102 Sakız, Yunanistan. Müzeye Sakız şehri-Pyrgi il yoluyla araçla ulaşılabilmektedir. 1 Mart-15 Ekim tarihleri arasında Salı hariç her gün 10:00-18:00, 16 Ekim-28 Şubat tarihleri arasında Salı hariç her gün 10:00-17:00 saatlerinde açık olan müze; Salı günleri, 1 Ocak, Büyük Cuma (öğlene kadar), Yunan Ortodoks Paskalyası, 1 Mayıs, 22 Temmuz (yerel patron yortusu), 15 Ağustos, 25-26 Aralık tarihlerinde kapalıdır. Giriş ücreti: 8€ (tam), 4€ (indirimli). 17 yaş altı çocuklar için ücretsizdir. 18 Mayıs (Uluslararası Müzeler Günü), 5 Haziran (Dünya Çevre Günü) ve Eylül'ün son hafta sonu (Avrupa Miras Günleri) ücretsiz giriş yapılabilmektedir. Amatör fotoğraf ve video çekimine izin verilirken profesyonel/ticari çekim için PIOP'tan özel izin alınması zorunludur.
Olympi Mağarası
Olympi Mağarası, ortaçağ köyü Olympi'nin 8 kilometre güneyinde yer almakta olup 1985 yılında Yunan Speleoloji Derneği tarafından keşfedilmiştir. Mağara içindeki sıcaklık yıl boyunca 18 derece Celsius, nem oranı ise yüzde 95 civarında sabit kalmaktadır. Mağara ziyareti, 'Agia Dynami' plajıyla birleştirilerek unutulmaz bir güne dönüştürülebilmektedir.
Agio Gala — Adanın En Uzak Köşesi
Agio Gala, adanın tartışmasız en ücra noktasıdır. Yine bir kayalık üzerine kurulmuş olan köye ulaşmak yaklaşık iki saat sürmektedir; ancak bu yolculuğun karşılığı fazlasıyla alınmaktadır. Bölgenin öne çıkan mekânları arasında 'Panagia Agiogalousena' (Meryem Ana) kilisesi, 1969'da keşfedilen Agio Gala Mağarası ve el yapımı lezzetlerin tadılabileceği köy meydanı yer almaktadır. Adanın gürültüsünden uzaklaşmak isteyenler için bu köy, zamanın yavaşladığı nadir yerlerden birini temsil etmektedir.